Xuất nhập khẩu và FDI nửa đầu 2026: đọc đúng mức nhập siêu 16,65 tỷ USD

Quy mô thương mại tăng nhanh nhưng cán cân đảo chiều

Kim ngạch xuất khẩu sáu tháng đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21,0%; nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4%. Chênh lệch tạo mức nhập siêu 16,65 tỷ USD. Riêng tháng Sáu nhập siêu 2,64 tỷ USD, cho thấy xu hướng không chỉ đến từ một tháng đột biến.

Tốc độ nhập khẩu cao hơn xuất khẩu cần được phân tích theo cơ cấu. Nhập máy móc và linh kiện để sản xuất hàng xuất khẩu tương lai khác hoàn toàn nhập hàng tiêu dùng cuối cùng. Nếu đơn hàng, IIP và xuất khẩu cùng tăng sau độ trễ, nhập siêu có thể là “chi phí đầu vào” của mở rộng. Nếu tồn kho tăng và cầu ngoài suy yếu, cùng dòng nhập khẩu đó lại trở thành rủi ro vốn lưu động.

Khu vực FDI vẫn là trụ cột của cán cân

Khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 24,95 tỷ USD, trong khi khu vực FDI kể cả dầu thô xuất siêu 8,3 tỷ USD. Cấu trúc này cho thấy năng lực xuất khẩu ròng vẫn tập trung ở doanh nghiệp có vốn nước ngoài, còn khu vực trong nước phụ thuộc lớn hơn vào đầu vào nhập khẩu.

Đối với nhà đầu tư, đây vừa là cơ hội vừa là cảnh báo. Doanh nghiệp nội có thể hưởng lợi nếu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng FDI; nhưng tăng doanh thu chưa chắc tăng giá trị nếu phần lớn linh kiện, công nghệ và biên lợi nhuận cao vẫn nằm ngoài doanh nghiệp Việt Nam.

FDI đăng ký 34,65 tỷ USD, giải ngân 13,03 tỷ USD

Tổng vốn FDI đăng ký đến cuối tháng Sáu đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61,0%; vốn thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2%. Vốn đăng ký thể hiện ý định và quy mô dự án công bố; vốn thực hiện gần hơn với tiền, máy móc và xây dựng đã đi vào nền kinh tế. Vì vậy không nên dùng mức tăng 61% để dự báo ngay doanh thu của khu công nghiệp hoặc nhà thầu.

Luận điểm đầu tư cần đi qua chuỗi xác nhận: giấy phép, giải phóng mặt bằng, giải ngân, xây dựng, lắp đặt, tuyển dụng và vận hành. Mỗi bước có độ trễ và rủi ro riêng. Doanh nghiệp hạ tầng có quỹ đất sẵn, pháp lý rõ và khả năng cung cấp điện, nước, logistics sẽ chuyển FDI thành dòng tiền tốt hơn đơn vị chỉ sở hữu câu chuyện vị trí.

Điều kiện thương mại kém thuận lợi hơn

Tỷ giá thương mại hàng hóa (TOT) sáu tháng giảm 0,24% so với cùng kỳ vì giá nhập khẩu tăng nhanh hơn giá xuất khẩu. Dù mức giảm chưa lớn, nó cho thấy mỗi đơn vị hàng xuất khẩu mua được ít đầu vào nhập khẩu hơn trước. Áp lực này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp có giá bán theo hợp đồng nhưng nguyên liệu và vận tải biến động theo thị trường quốc tế.

Nhà đầu tư nên nhìn gross margin cùng chỉ số giá đầu vào, không chỉ nhìn doanh thu xuất khẩu. Một doanh nghiệp tăng đơn hàng 20% nhưng biên gộp giảm ba điểm phần trăm và kỳ thu tiền kéo dài có thể tạo ít dòng tiền hơn năm trước.

Bản đồ ngành hưởng lợi và ngành chịu sức ép

• Khu công nghiệp và logistics: hưởng lợi khi FDI giải ngân thật, nhưng phải kiểm tra pháp lý, công suất và giá thuê.
• Cảng biển và vận tải: sản lượng có thể tăng; rủi ro nằm ở giá nhiên liệu, cước và đầu tư đội tàu.
• Điện, nước công nghiệp: cầu tăng theo công suất mới; cần theo dõi vốn đầu tư và cơ chế giá.
• Sản xuất xuất khẩu: đơn hàng tốt hơn nhưng biên phụ thuộc giá đầu vào, tỷ giá và thị trường cuối.
• Doanh nghiệp nhập khẩu thuần: chịu áp lực nếu không chuyển được giá hoặc đồng tiền thanh toán tăng.

Năm chỉ báo cần theo dõi trong nửa cuối 2026

Không nên đặt cược chỉ vào việc nhập siêu thu hẹp hay mở rộng. Điều cần biết là dòng nhập khẩu hôm nay có tạo ra năng lực xuất khẩu và dòng tiền ngày mai hay không.

• Cơ cấu nhập khẩu giữa tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng.
• Đơn hàng mới, IIP chế biến chế tạo và vòng quay tồn kho.
• FDI thực hiện so với đăng ký và tiến độ dự án cụ thể.
• TOT, tỷ giá và biên gộp của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Cán cân của khu vực trong nước so với khu vực FDI.