Đọc cung–cầu vàng: khai thác, tái chế, ETF và thị trường OTC tác động giá ra sao?

1. Bản sắc kế toán: tổng cung luôn bằng tổng cầu

World Gold Council ghi nhận quý II/2026 tổng cung và tổng cầu, gồm OTC, đều khoảng 1.269 tấn. Đây là đẳng thức sau khi thị trường đã điều chỉnh giá và phân bổ hàng tồn kho, không phải bằng chứng thị trường cân bằng yên tĩnh.

Khi một nhóm muốn mua thêm nhưng nguồn cung chưa tăng, giá phải tăng để kích thích người bán, tăng tái chế hoặc làm cầu nhạy giá rút lui. Khi ETF bán mạnh, giá có thể giảm để thu hút vàng miếng, trang sức, OTC hoặc ngân hàng trung ương.

2. Khai thác mỏ là nguồn cung lớn nhưng phản ứng chậm

Sản lượng mỏ quý II/2026 đạt khoảng 965,6 tấn, tăng 2% so với cùng kỳ. Giá cao cải thiện biên lợi nhuận và khuyến khích đầu tư, nhưng thăm dò, cấp phép, xây mỏ và mở rộng công suất mất nhiều năm.

Vì độ trễ dài, sản lượng mỏ thường không thể giải quyết một cú tăng cầu trong vài tháng. Đây là lý do giá có thể biến động mạnh dù trữ lượng địa chất không thay đổi đáng kể.

3. Tái chế là van cung ngắn hạn nhưng phụ thuộc hành vi

Vàng tái chế đạt khoảng 326,1 tấn trong quý II, giảm 6% so với cùng kỳ và 13% so với quý trước. Điều đáng chú ý là giá bình quân vẫn cao hơn 37% so với cùng kỳ, nhưng thấp hơn quý trước; lượng tái chế phản ứng rõ hơn với biến động ngắn hạn và kỳ vọng của người nắm giữ.

Người dân có thể không bán dù giá cao nếu tin giá còn tăng, dùng vàng làm tài sản thế chấp hoặc không chịu áp lực tài chính. Vì vậy, mô hình “giá cao tự động tạo nguồn cung lớn” thường quá đơn giản.

4. Trang sức là cầu lớn nhưng rất nhạy với khả năng chi trả

Nhu cầu trang sức quý II/2026 giảm xuống 278,2 tấn, thấp hơn 17% so với cùng kỳ — mức thấp nhất theo quý kể từ đại dịch. Nhưng giá trị chi tiêu lại tăng 14% lên khoảng 40 tỷ USD.

Hai con số cùng đúng: người mua nhận ít gram vàng hơn nhưng trả nhiều tiền hơn. Với nhà đầu tư, giảm khối lượng trang sức là lực cản cho cầu vật chất, còn chi tiêu danh nghĩa cao cho thấy vàng vẫn giữ vị trí trong ngân sách người tiêu dùng.

5. Vàng miếng và tiền xu thể hiện cầu tiết kiệm trực tiếp

Nhu cầu vàng miếng và tiền xu đạt 307,1 tấn trong quý II, gần như đi ngang so với cùng kỳ và trở về gần mức bình quân dài hạn sau hai quý rất mạnh. Dòng này thường phản ánh lo ngại lạm phát, tiền tệ và thiếu lựa chọn đầu tư tại từng quốc gia.

Vàng vật chất có quán tính sở hữu cao hơn ETF vì spread, lưu trữ và quy trình bán lại. Tuy nhiên, người mua bán lẻ cũng dễ FOMO khi giá lập đỉnh, nên cần đọc cùng premium và doanh số mua lại.

6. ETF là dòng cầu nhanh, minh bạch và có thể đảo chiều mạnh

ETF vàng rút ròng khoảng 44,8 tấn trong quý II/2026, kéo tổng cầu đầu tư xuống 262,2 tấn. Riêng các quỹ Mỹ có hai đợt thanh lý tập trung vào tháng 3 và tháng 6; điều này cho thấy dòng bán có thể là các sự kiện tái định vị hơn là sự rút lui đều đặn khỏi vàng.

ETF chuyển quyết định danh mục thành mua bán vàng quy mô lớn với tốc độ nhanh. Vì vậy, dòng ETF thường giải thích biến động ngắn hạn tốt hơn sản lượng mỏ, nhưng không nhất thiết quyết định xu hướng nhiều năm.

7. Ngân hàng trung ương là cầu bền hơn nhưng dữ liệu trễ

Lực mua chính thức đạt 288,9 tấn trong quý II, tăng mạnh sau quý I yếu. Động cơ dự trữ khiến dòng này ít phụ thuộc hiệu suất ngắn hạn hơn ETF, nhưng công bố thường có độ trễ, có điều chỉnh và không phải mọi giao dịch đều được báo cáo ngay.

Nhà đầu tư nên xem ngân hàng trung ương như nền cầu cấu trúc, không dùng dữ liệu quý để vào lệnh trong ngày. Bất ngờ so với kỳ vọng mới là phần quan trọng đối với giá.

8. OTC là phần lớn nhưng khó quan sát nhất

Nhu cầu OTC và nhóm khác được ước tính 327,1 tấn trong quý II, tăng 91% so với cùng kỳ. OTC bao gồm giao dịch song phương của tổ chức, cá nhân tài sản lớn và các cấu trúc không đi qua sàn tập trung.

Quy mô OTC lớn nhắc rằng ETF không đại diện toàn bộ dòng đầu tư. Khi ETF bán nhưng OTC mua, giá có thể chống chịu tốt hơn dự kiến. Ngược lại, việc không quan sát đầy đủ khiến mọi kết luận về “ai đang mua” phải có biên khiêm tốn.

9. Giá được quyết định ở biên, không bởi dòng lớn nhất

Sản lượng mỏ có thể là dòng cung lớn nhất nhưng thay đổi chậm, nên ít gây sốc trong tuần. Một dòng ETF nhỏ hơn nhưng đảo chiều 50 tấn trong vài ngày có thể đẩy giá mạnh vì thị trường cần tìm người hấp thụ ngay.

Câu hỏi đúng không phải “dòng nào lớn nhất”, mà là “dòng nào đang thay đổi nhanh nhất, ngoài kỳ vọng nhất và nhạy giá nhất”. Đó là nơi hình thành tín hiệu biên.

10. Bảng điều khiển cung–cầu theo quý

• Sản lượng mỏ: tăng trưởng so với cùng kỳ và dự án mới đi vào vận hành.
• Tái chế: thay đổi theo quý, chênh lệch với biến động giá và dấu hiệu bán do khó khăn tài chính.
• Trang sức: khối lượng so với giá trị chi tiêu để đo khả năng chi trả.
• Vàng miếng và tiền xu: độ mạnh theo khu vực, premium và hoạt động mua lại.
• ETF: dòng theo tháng, khu vực và mức độ tập trung của các phiên bán.
• Ngân hàng trung ương: mua ròng thực tế, điều chỉnh dữ liệu và thay đổi tốc độ.
• OTC: phần dư ước tính và tín hiệu từ thanh khoản thị trường.

11. Ba trạng thái thị trường để định cỡ vị thế

• Cầu đầu tư lan tỏa: ETF, OTC, vàng miếng và ngân hàng trung ương cùng mua; xu hướng mạnh nhưng rủi ro định vị đông tăng.
• Cầu phân hóa: ETF bán nhưng OTC hoặc ngân hàng trung ương mua; giá dễ đi ngang rộng và phản ứng mạnh với dữ liệu vĩ mô.
• Cầu co đồng thời: ETF bán, vàng miếng chậm, trang sức yếu và tái chế tăng; cần giảm giả định rằng lực mua cấu trúc sẽ đỡ mọi mức giá.